Historia Orkiestry Dętej OSP w Kowalu

Początki działalności strażackiej orkiestry w Kowalu sięgają połowy 1908 roku, kiedy to zakupiono pierwszą partię instrumentów. Pierwszym kapelmistrzem orkiestry został Jan Milewski, zaś nauczycielem gry na instrumentach dętych, znany wówczas teoretyk muzyczny z Włocławka Stanisław Makuch.

Inaugurującym działalność muzyczną orkiestry był występ w 1909 roku, w siódmą rocznicę powstania Kowalskiej Straży Ogniowej. Problemy organizacyjno-finansowe w kowalskiej straży nie ominęły także i orkiestry. Zaczęły się one szczególnie uwidaczniać w 1911 roku i zaważyły na finansowej kondycji orkiestry. W dwa lata później – pokonując szereg trudności – w dniu 14 września 1913 roku odbył się występ orkiestry dętej podczas uroczystego wręczenia sztandaru dla Kowalskiej Straży Ogniowej.

W latach 1914 – 1917 w związku z obniżeniem artystycznego poziomu orkiestry wybrano nowego zarządzającego orkiestrą – Mieczysława Głuchowskiego, który wziął na siebie obowiązek ogólnego nadzoru nad zespołem. Miejsce Jana Milewskiego zajął nowy kapelmistrz Stanisław Lemański. Po tych zmianach orkiestra często grała na zabawach tanecznych oraz w obchodach rocznicowych straży pożarnej, 3-go Maja, 11 Listopada.

W 1920 roku ze szkodą dla ciągłości pracy orkiestry nastąpiła kolejna zmiana na stanowisku zarządzającego orkiestrą. Został nim Karol Brykalski, właściciel młyna.

W 1923 roku orkiestra liczyła zaledwie 8 członków i nie posiadała żadnych funduszy, gdyż na skutek różnych nieporozumień pomiędzy Zarządem OSP, a zarządzającym orkiestrą postanowiono zlikwidować oddzielną kasę dla orkiestry. Zarząd OSP zauważył także słabszą i mało aktywną działalność zespołu, zarówno podczas prób jak i ilości występów publicznych. Z tego powodu w 1925 roku wybrano nowego kapelmistrza i zarządzającego orkiestrą w jednej osobie – Stanisława Nowakowskiego. Orkiestra otrzymała też pomieszczenie w sali szkolnej. Po tych zmianach, działalność merytoryczna zespołu była dość udana.

W połowie 1927 roku frekwencja na próbach i występach straży znacznie zmalała. Doszło nawet do wykluczenia kilku członków z powodu nie przestrzegania regulaminu. W konsekwencji doprowadziło to do rozpadu muzycznego zespołu. Przyczyną rozwiązania orkiestry była zupełna dezorganizacja i absencja członków zespołu na próbach i występach. Czynione przez ówczesnego zarządzającego orkiestrą Antoniego Mizerskiego wysiłki w celu podporządkowania sobie członków orkiestry statutowi i regulaminowi straży nie przyniosły pozytywnych wyników. By przełamać impas i regres w orkiestrze, zarząd straży w Kowalu w dniu 28 sierpnia 1927 roku postanowił definitywnie rozwiązać orkiestrę i zarządził jednocześnie nabór nowych członków do zespołu.

Dopiero w dniu 10 marca 1928 roku postanowiono wznowić działalność orkiestry. Zarządzającym orkiestrą został wybrany Jan Markiewicz a kapelmistrzem Stanisław Nowakowski. Od tego dnia rozpoczął się długo oczekiwany rozkwit zespołu. W kronikach odnotowano udane występy orkiestry podczas wielu uroczystości i organizowanych zabaw.

W 1932 roku zwolniono Bolesława Siwka z obowiązków kapelmistrza (był nim od 1930 roku), ponieważ nie wywiązywał się z nałożonych zadań. W swojej obronie stwierdził, iż za rozgardiasz jaki panował w orkiestrze odpowiadał zarządzający orkiestrą, który nie płacił honorariów za przeprowadzone próby, występy i inne zajęcia. Na wniosek władz powiatowych przeniesiono orkiestrę z sali szkolnej do prywatnego lokalu.

1932 rok nie był zbyt zadowalającym, także w kwestii finansowej, gdyż komisja rewizyjna zauważyła, że wydatki na orkiestrę są zbyt duże i należałoby rozważyć czy orkiestra jest w stanie utrzymać się ze swoich wypracowanych dochodów.

W 1934 roku orkiestra pod batutą nowego kapelmistrza – Stanisława Nowakowskiego dała koncert na rzecz budowy remizy strażackiej. Pod koniec tego roku na skutek braku funduszy na utrzymanie orkiestry oraz opłatę kapelmistrza zarząd straży powziął decyzję o zawieszeniu działalności orkiestry.

W 1937 roku postanowiono ponownie wznowić działalność orkiestry. Udało się to dopiero rok później Ludwikowi Domańskiemu.

Ostatni koncert orkiestry dętej przed wybuchem II wojny światowej odbył się 18 maja w remizie strażackiej. Z dniem wybuchu II wojny światowej działalność orkiestry została zawieszona.

W dniu 26 września 1945 roku na posiedzeniu zarządu skarbnik staży, i pierwszy powojenny kapelmistrz, Wacław Szylejko zaapelował o organizowanie zbiórki instrumentów dętych, które w części znajdowały się wśród społeczności Kowala. Powoli do zespołu zgłosili się między innymi byli członkowie orkiestry przedwojennej. Pierwszy publiczny występ orkiestry w odrodzonej ojczyźnie odbył się 6 kwietnia 1947 roku w dniu Zmartwychwstania Pańskiego podczas Rezurekcji.

W dniu 15 sierpnia 1945 roku w 45. lecie kowalskiej straży za „gorliwą pracę w orkiestrze” zarząd jednostki mianował Franciszka Głuszkowskiego gospodarzem orkiestry i Henryka Nieznańskiego – zastępcą kapelmistrza.

W połowie 1951 roku kilku członków orkiestry rozpoczęło granie pieśni kościelnych z wieży miejscowego kościoła. Pomysł i wykonanie bardzo spodobało się wielu mieszkańcom Kowala, lecz nie zawsze było akceptowane (z powodów politycznych) przez władze partyjne miasta.

30 maja 1951 roku na podstawie pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Kowalu orkiestra zostaje zawieszona, a część instrumentów przeniesiono do pomieszczenia w lokalu Rady Miejskiej. W protokołach zarządu straży nie są sprecyzowane przyczyny zawieszenia działalności orkiestry. Obecnie nie jest tajemnicą, że zdecydowały względy polityczne.

Pod koniec 1952 roku funkcję kapelmistrza objął dotychczasowy zastępca kapelmistrza – Henryk Nieznański. Uporządkował on problemy związane z miejscem prób orkiestry, inwentarzem instrumentów oraz naborem nowych – chętnych adeptów muzyki.

W 1959 roku na skutek zarządzenia władz państwowych, w którym wskazano, że członkowie straży czy orkiestry nie powinni uczestniczyć w obchodach Bożego Ciała w mundurach. Orkiestra na znak protestu wystąpiła i tak w uroczystościach, ale w ubraniach cywilnych. Odbiło się to szerokim echem wśród społeczności Kowala, a władza polityczna miasta zabroniła zespołowi jakichkolwiek występów publicznych. Wskutek tego nastąpił okres zastoju w orkiestrze.

W 1961 roku Henryk Nieznański złożył rezygnację ze stanowiska kapelmistrza. Na jego miejsce wybrany zostaje Stanisław Kowalski, który był wówczas jednym z aktywniejszych członków orkiestry. Prowadził on zespół do 1972 roku. W tym czasie zdaniem Zarządu Powiatowego Ochotniczych Straży Pożarnych we Włocławku orkiestra zaliczana była do przodujących w powiecie włocławskim. Zespół obsługiwał wszystkie święta państwowe i kościelne. Na przeglądzie orkiestr Ochotniczych Straży Pożarnych Powiatu Włocławskiego orkiestra z Kowala zajęła II miejsce.

W 1973 roku na skutek zmiany miejsca zamieszkania dotychczasowego kapelmistrza, stanowisko to objął grający w orkiestrze Bogumił Pawłowski. W tym czasie zespół liczy 20 członków, wyposażonych w 27 instrumentów muzycznych.

W 1974 roku w celu zwiększenia szeregów orkiestry zarząd OSP podejmuje decyzję zaangażowania Stefana Kowalskiego do prowadzenia nauki nowo przyjętych uczniów. Urząd Miasta Kowala pomógł sfinansować wydatki związane z próbami, koncertami i nauką gry. W kolejnych latach, zdaniem zarządu OSP orkiestra dobrze pracowała i prezentowała odpowiedni poziom artystyczny.

W 1982 roku orkiestra zajęła III miejsce podczas Wojewódzkiego Przeglądu Orkiestr Dętych, powtarzając ponownie ten sukces na przeglądzie w 1986 roku. W 1983 roku dzięki staraniom gospodarza orkiestry Feliksa Głuszkowskiego i kapelmistrza Stefana Kowalskiego zakupiono dalszych 20 różnych instrumentów od zlikwidowanej orkiestry z włocławskiego Drumetu oraz z innych źródeł.

W 1993 roku na skutek przyczyn zdrowotnych ze stanowiska dyrygenta i prowadzenia nauki rezygnuje Stefan Kowalski. Zarząd przyjął więc na to stanowisko kandydata zaproponowanego prze członków orkiestry – Piotra Raszkę. Orkiestra pod jego batutą występowała dość często, służąc oprawą muzyczną prawie wszystkim uroczystościom organizowanym w Kowalu.

W 1995 roku stanowisko kapelmistrza i dyrygenta objął ponownie Stefan Kowalski. Zastępcą kapelmistrza został Piotr Raszka, który pełnił również funkcję gospodarza orkiestry.

W 1996 roku orkiestra brała udział w Przeglądzie Orkiestr w Lubrańcu zdobywając IV miejsce, na 12 startujących zespołów. W połowie 1996 i 1997 roku orkiestra przygrywała między innymi na paradzie orkiestr dętych we Włocławku. Na przeglądzie Orkiestr Dętych w Aleksandrowie Kujawskim orkiestra z Kowala została wyróżniona pucharem i dyplomem jako jedna z przodujących.

W 1997 roku Urząd Miasta Kowala przeznaczył fundusze na zakup letnich mundurów. W tym samym roku orkiestra przygrywała w czasie obchodów 95. rocznicy utworzenia OSP w Kowalu.

W 1998 roku, w 90. rocznicę utworzenia orkiestry dętej OSP w Kowalu został zorganizowany XIII Wojewódzki Przegląd Orkiestr Dętych. Zespół zajął III miejsce na 11 startujących orkiestr z województwa włocławskiego. Na ręce kapelmistrza orkiestry – Stefana Kowalskiego wpłynęło z tego powodu wiele listów i adresów gratulacyjnych.

Pod koniec 1999 roku w orkiestrze zostały przeprowadzone badania dotyczące charakterystyki składu osobowego członków orkiestry, w którym uczestniczyło 30 muzyków. Wśród jej członków było 28 mężczyzn i 2 kobiety, 14 osób mieściło się w granicach wieku 12-20 lat, 5 pomiędzy 21-30, 6 pomiędzy 31-40 i 5 powyżej 41 lat.

W roku 2000 orkiestra wzięła udział między innymi w Pierwszym Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych OSP – Kowal 2000 gdzie zajęła II miejsce. Bardzo duży organizacyjny wkład pracy oraz finansowy wniosła Rada i Zarząd Miasta Kowala na czele z burmistrzem Eugeniuszem Gołębiewskim. Dowodem tego jest zakończona inwestycja związana z budową obszernej sali prób z zapleczem dla orkiestry.

Tradycją stały się już występy kowalskiej orkiestry w imprezach organizowanych przez władze Kowala takich jak: Jarmarki Kazimierzowskie, Pikniki Rodzinne, Pikniki Strażackie, Gale Miejskie, obchodach rocznic 3 Maja, Obchodach rocznic Narodowego Święta Niepodległości, obchodach patrona strażaków św. Floriana, rocznicach wybuchu II wojny światowej i rocznicach jej zakończenia. Jednostka straży oraz jej orkiestra organizowały w rocznicę utworzenia straży oraz w okolicach Święta Zmarłych capstrzyki czczące pamięć strażaków, którzy odeszli na „wieczną wartę” i spoczywają na parafialnym cmentarzu. Dobra współpraca kierownictwa zespołu z proboszczem kowalskiej parafii powodowała, iż uczestniczyła ona każdorazowo w celebrach związanych ze Zmartwychwstaniem Pańskim, Bożym Ciałem, parafialnymi odpustami i innymi uroczystościami. Orkiestra występowała także na zaproszenie władz oświatowych Kowala z okazji Dnia Dziecka, rozpoczęcia roku szkolnego oraz na jubileuszach placówek oświatowych i kulturalnych. Ważnym z punktu widzenia prezentowanego kunsztu oraz repertuaru były występy orkiestry na zaproszenie władz Włocławka oraz innych miejscowości, wojewódzkich i powiatowych władz Związku OSP RP, rejonowej i miejskiej Komendy PSP we Włocławku, diecezjalnych i dekanalnych władz kościelnych.

Doniosłym aktem w dziejach kowalskiej orkiestry było jej przystąpienie w 2001 roku do Pomorskiego Okręgu Związków Chórów i Orkiestr w Toruniu. Korzyści wynikające z tego faktu były bezsprzeczne. Z tego szczebla zespół otrzymał zaproszenia do udziału w przeglądach, konkursach oraz festiwalach. Kapelmistrz uczestniczył w seminariach, szkoleniach i naradach związanych z działalnością orkiestr woj. kujawsko-pomorskiego. Związek wspomagał także w zakresie udostępniania repertuaru, nut, opracowań, adaptacji utworów muzycznych oraz przyznawał dla wyróżniających się muzyków odznaki, dyplomy oraz inne wyróżnienia.

Bardzo istotnym dla podkreślenia trwałości kowalskiej OSP były uroczystości związane ze 100-leciem powstania straży. Obchody tego święta miały miejsce 8 VIII 2002 roku w remizie OSP, gdzie odbyła się sesja popularno-naukowa oraz promocja wydawnictwa o historii miejscowej jednostki. W dniu 14 VIII 2002 roku na cmentarzu parafialnym odbył się capstrzyk przy grobach spoczywających tam strażaków oraz 15 VIII 2002 na placu Rejtana w obecności gości oraz licznych mieszkańców królewskiego miasta odbyła się uroczysta zbiórka połączona z wyróżnieniami, pokazem sprzętu i strażacką defiladą. Istotną rolę odegrała w tych przygotowaniach i przebiegu orkiestra, która uświetniła uroczystość oraz później dała koncert w siedzibie straży.

W latach 2000 – 2007 praca orkiestry koncentrowała się wokół pozyskania nowych członków, doskonaleniu gry na instrumentach oraz publicznych występach. Utartym zwyczajem zespół występował wielokrotnie w czasie uroczystości państwowych, strażackich oraz kościelnych, które odbywały się w Kowalu i poza jego granicami. Do ważniejszych z nich należy zaliczyć oprawę muzyczną: 140-lecia Kółek Rolniczych w Kowalu, Obchodach Wojewódzkiego Święta PSL, koncertu z okazji Dnia Dziecka w Lubieniu Kujawskim, oraz udziału w Wojewódzkim Konkursie Orkiestr Dętych w Bydgoszczy, prezentacjach dorobku kulturalnego Kowala we Włocławku, podczas Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, Festiwalu Orkiestr Dętych woj. Kujawsko-pomorskiego, Impresjach Muzycznych w Rypinie, 115-lecia Chóru „Lutni” we Włocławku, Powiatowym Święcie Policji w Lubrańcu oraz kilkunastu innych imprezach i uroczystościach. Ważnym jej występem był udział w Ogólnopolskim Zlocie Chórów i Orkiestr w Sanktuarium Matki Boskiej Licheńskiej w dn. 22 V 2005. Koncert poświęcony był Janowi Pawłowi II w intencji szybkiej jego beatyfikacji.

W 2007 roku kowalska orkiestra strażacka, o ugruntowanym składzie instrumentalnym i osobowym, prowadziła intensywne próby, doskonaliła repertuar oraz ponad 20 razy występowała publicznie.

W sobotę 20 września 2008r. w sali koncertowej remizy Miejskiej Ochotniczej Straży Pożarnej odbyła się uroczysta Gala z okazji100-lecia orkiestry strażackiej w Kowalu.

Podczas uroczystości liczne grono członków orkiestry, a także jej dobrodzieje i sponsorzy zostali wyróżnieni medalami i odznaczeniami. Decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Kapelmistrz Stefan Kowalski udekorowany został medalem „Gloria Artis, a większość członków orkiestry otrzymała medale i odznaki strażackie oraz Polskiego Związku Chórów i Orkiestr. Podczas uroczystości kapelmistrz Stefan Kowalski poinformował o przekazaniu kapelmistrzowskich obowiązków swojemu następcy. Następny utwór w wykonaniu orkiestry dyrygował już nowy kapelmistrz Robert Stranc.

Z inicjatywy samorządu miasta Kowala oraz Stowarzyszenia Miast króla Kazimierza Wielkiego w czwartek 30 kwietnia 2009r. w katedrze na Wawelu odbyła się inauguracja obchodów 700-lecia urodzin w Kowalu króla Kazimierza Wielkiego. W uroczystej mszy świętej, której przewodniczył ks. bp prof. Tadeusz Pieronek wzięło udział ponad 300 mieszkańców Kowala. O oprawę muzyczną tego wydarzenia dbała nasza orkiestra strażacka. Po uroczystościach w katedrze jej uczestnicy udali się na krakowski rynek, gdzie złożono wiązankę kwiatów pod pomnikiem Adama Mickiewicza, a kowalska orkiestra wraz z mażoretkami zaprezentowała swoje wysokie umiejętności krakowianom i turystom.

W piątek 28 stycznia 2011r. z udziałem ok. 140 osób odbyło się walne zebranie Miejskiej Ochotniczej Straży Pożarnej w Kowalu. Ważnym punktem zebrania było nadanie sali kameralnej im. Stefana Kowalskiego – Zasłużonego dla Miasta Kowala, długoletniego kapelmistrza oraz prezesa dwóch kadencji. Odsłonięcia napisu upamiętniającego to wydarzenie dokonał syn Maciej Kowalski.

W dniach 16 – 17 kwietnia w 35-osobowym składzie pod batutą dyrygenta Roberta Stanca w siedzibie Polskiego Radia PiK w Bydgoszczy odbyło się nagranie płyty z utworami wykonywanymi przez naszą orkiestrę. Premiera promocja albumu nastąpiła 26 listopada 2011 podczas uroczystej gali w remizie MOSP Kowal.

W niedzielę 26 czerwca 2011 miała miejsce kulminacja obchodów Jubileuszu 600-lecia Katedry we Włocławku. Na zaproszenie ks. Biskupa Ordynariusza w uroczystościach wzięli udział nie tylko przedstawiciele władz Kowala, ale przede wszystkim orkiestra Miejskiej Ochotniczej Straży Pożarnej w Kowalu. Nasi muzycy dali koncert w parku przylegającym do pałacu biskupiego, a następnie, biorąc udział w uroczystej procesji, towarzyszyli biskupom i kardynałom w drodze z pałacu do katedry na główne uroczystości jubileuszu.

Orkiestra ze względu na swój wysoki poziom jest zapraszana do udziału w licznych imprezach i koncertach o zasięgu wojewódzkim i ogólnopolskim. Brała udział m. in. w 2009 roku w benefisie aktora Jana Nowickiego nagrywanym dla TVP2 w Teatrze Dramatycznym w Płocku, koncertowała oraz zapewniała oprawę muzyczną podczas uroczystości jubileuszu 700 rocznicy urodzin króla Kazimierza Wielkiego na Wawelu, koncertowała na starym rynku w Krakowie, centralnych uroczystościach z okazji wybuchu II wojny światowej oraz 71 rocznicy Bitwy nad Bzurą w Łęczycy, uroczystej gali z okazji 100 - lecia Polskiego Związków Chórów i Orkiestr w Grudziądzu czy udział w otwarciu Mistrzostw Europy Lotów Balonowych we Włocławku w 2013 roku. Zespół gościł też na transmitowanym w telewizji meczu koszykówki w Hali Mistrzów we Włocławku w 2011 roku, czy na Wojewódzkich obchodach Dnia Strażaka w 2013 w Kruszwicy. Jednak największym wydarzeniem był wyjazd i koncerty w 2013 roku w Wilnie na zaproszenie władz litewskich i Katolickiego Stowarzyszenia Polaków na Litwie. Koncert w samym centrum Wilna był wydarzeniem i przeżyciem.

Rok 2014, to kolejny rok wytężonej pracy i kolejnych sukcesów. Należy tu wymienić oprawę muzyczną podczas pobytu pierwszej damy RP p. Anny Komorowskiej w Kowalu, Ogólnopolskie obchody 30 rocznicy śmierci bł. J. Popiełuszki, 140 - lecie Straży Ogniowej we Włocławku, otwarcie Ogólnopolskich rozgrywek w piłkę nożną "Kujawy CUP 2014. Również i w tym roku orkiestra koncertowała za granicą. Tym razem w Berlinie i Poczdamie na zaproszenie Polskiej Misji Katolickiej w Niemczech oraz władz w Berlinie, przy pomocy Ambasady RP w Niemczech.

Zakupiono za ponad 50 tyszł komplet 20 strojów dla mażoretek oraz 10 nowych instrumentów (saksofon barytonowy, suzafon, dwa puzony, lirę, saksofon altowy i tenorowy, flet poprzeczny oraz dwa sakshorny altowe. Do tego całą nową infrastrukturę dla orkiestry. Rok 2015 to oprócz czynnego udziału w imprezach lokalnych, wyjazdach z koncertami do Austrii i Słowacji. Orkiestra występowała m. in. dla mieszkańców Wiednia i Bratysławy. Wyjazd był możliwy dzięki pomocy Ambasady Polskiej w Wiedniu, Instytutu Polskiego w Wiedniu oraz Polskiej Misji Katolickiej w Austrii.

Rok 2016 przyniósł kolejny sukces, zaproszenie do Budapesztu na Dni Polskie, gdzie zagraliśmy okazjonalny koncert.

W latach 2017-2018 wytężona praca poskutkowała pełnym kalendarzem zaproszeń na najważniejsze wydarzenia w regionie. Orkiestra przebywała na wyjazdach w Pradze (2017) oraz Lwowie (2018). Brała udział w dwóch kolejnych edycjach koncertów z okazji Święta Województwa Kujawsko-pomorskiego w Bydgoszczy (2017) oraz Włocławku (2018). Dużym wyróżnieniem było zaproszenie oraz udział w Wojewódzkich obchodach Dnia Strażaka PSP na terenie Szkoły Podoficerskiej PSP w Bydgoszczy, z udziałem zaproszonych gości, m. in. wojewodą oraz marszałkiem województwa.